Vergeving (deel 1)

Vergeving herstelt de relatie tussen God en mens, maar ook tussen mensen onderling. Vanaf de eerste zonde die Adam en Eva in het paradijs begingen, is er behoefte aan vergeving. Het is dan ook niet vreemd dat vergeving een van de hoofdthema’s is van de Bijbel. Alleen bij God is de oplossing te vinden voor verstoorde relaties!

Wat is vergeving?
Een van de Griekse woorden die in de Bijbel voor vergeving  wordt gebruikt, is charizomai.  Dit kan worden vertaald als ‘uit genade schenken’ of ‘een gunst verlenen’. God heeft aan mensen een buitengewone gunst verleend door het offer van Zijn Zoon Jezus Christus, zonder daaraan eisen te verbinden. Het is louter genade. Vergeving herstelt de relatie tussen God en mens, maar opent ook de deur naar herstel van verbroken relaties tussen mensen. In Kolossenzen 3:13 spoort Paulus de gelovigen aan om elkaar te vergeven, zoals Christus ons vergeven heeft.

Vergeven van de ander kan een bijzondere uitwerking hebben. Het doorbreekt de cirkel van vergelding en opent perspectief voor verzoening. Zolang je niet vergeeft en vasthoudt aan je gevoel om zelf wraak of vergelding te willen regelen, blijf je vastzitten. Vergeven - en daarmee ‘loslaten’ - is uiteindelijk ook een bevrijding voor je eigen hart.

God noemt het zonde
In Gods Woord staat vergeving centraal. In Efeze 1:7-8 lezen we een samenvatting van wat wij als gelovigen van God hebben ontvangen. Er wordt over Christus gezegd: ‘In Hem hebben wij de verlossing, door Zijn bloed, namelijk de vergeving van de overtredingen, overeenkomstig de rijkdom van Zijn genade, die Hij ons overvloedig geschonken heeft, in alle wijsheid en bedachtzaamheid…’ Wanneer we elkaar niet vergeven is dat niet alleen ernstig omdat het verdriet of allerlei andere narigheid veroorzaakt. Ten diepste zijn verstoorde relaties, wanneer er niet vergeven wordt, vooral ernstig omdat God het zonde noemt (Mattheüs 18:21-35). Voor je het weet, heb je je schuldig gemaakt aan een bepaalde zonde en weet je dat je vergeving van God én van de ander nodig hebt. Een van de grote problemen van christenen in deze tijd is bitterheid en gebrek aan vergeving.

Voorbeelden uit Gods Woord
Er zijn in het Nieuwe Testament heel veel teksten te vinden waarin het woord ‘vergeven’ of ‘vergeving’ voorkomt. Het is dus geen onderwerp waar je zomaar aan voorbij kunt gaan. Het is dan ook niet vreemd dat onenigheid in de Bijbel in verschillende vormen voorkomt, variërend van persoonlijk verraad en strategische conflicten (zoals bij David) tot theologische of kerkelijke conflicten (zoals bij Paulus, Petrus en de vroege gemeenten). Ook wordt het voorbeeld genoemd van Euodia en Syntyche die vermaand worden eensgezind te zijn, omdat deze vrouwen het kennelijk niet met elkaar eens waren (Filippenzen 4:2-3).
Wanneer je denkt aan de meningsverschillen tussen Abram en Lot (Genesis 13) en Paulus en Barnabas (Handelingen 15:35-41), kun je je voorstellen dat zonden op de loer lagen en vergeving noodzakelijk was. De Bijbel toont aan dat zulke conflicten natuurlijke, menselijke worstelingen zijn, en legt de nadruk op het belang van vergeving.
Jezus Christus Zelf is hét voorbeeld. Tijdens Zijn lijden aan het kruis bad Hij: ‘Vader, vergeef het hun, want zij weten niet wat zij doen’ (Lukas 23:34a). Zijn vergeving strekt zich zelfs uit tot Zijn vijanden en vormt het fundament van het christelijk geloof. Het ultieme voorbeeld voor ons mensen!

Gods oplossing, verticale vergeving
Wanneer zonde onze relatie met God in de weg staat, is vergeving de enige manier om deze te herstellen. Hij had - in Zijn oneindige liefde - al een plan vóór de grondlegging van de wereld. Om ons te kunnen vergeven, gaf Hij Zijn eigen Zoon. Wanneer we werkelijk beseffen hoeveel God ons heeft vergeven in Christus en we dagelijks vanuit die genade leven, dan pas begrijpen we hoe nodig het is om ook onderling elkaar te vergeven. Alleen zó kunnen we worden bevrijd van de ketenen van boosheid en wrok. Jezus legt uit dat vergeving wederkerig is en dat het de weg opent naar Gods vergeving en innerlijke rust (Mattheüs 6:14-15).
Vergeving zoals God het bedoeld heeft, is het loslaten van wrok, boosheid en de eis tot vergelding tegenover iemand die jou kwaad heeft gedaan. In de Bijbel wordt vergeving niet gezien als het negeren van onrecht, maar als het schenken van genade ondanks het onrecht. Zoals gezegd: God Zelf is hiervan het grote voorbeeld. Er is niemand zo genadig als Hij!

Horizontale vergeving
Omdat menselijke relaties kwetsbaar zijn, is het een gegeven dat verstoorde relaties vaak voorkomen. Voor je het beseft, heb je iets gedaan of gezegd wat een ander pijn doet. En soms voel je jezélf misschien benadeeld of onbegrepen. Wanneer je de ander niet kunt of wilt vergeven, kan de afstand tot die ander steeds groter worden en zelfs leiden tot een blijvende breuk.
Hoewel we de noodzaak er wellicht wel van inzien, blijken vergeven én om vergeving vragen, in de praktijk heel moeilijke opdrachten te zijn. Maar weinigen kunnen makkelijk vergeven en daarna gewoon doorgaan met hun leven. Toch is vergeving vragen en de ander vergeving schenken essentieel, want wanneer je dat niet doet, is de kans groot dat wrok je uiteindelijk van binnenuit zal opvreten. Dit kan weer leiden tot allerlei problemen, waaronder depressie of lichamelijke klachten.
Gelukkig is er goed nieuws: vergeven is een vaardigheid die we kunnen leren. Het komt tot de kern van ons mens-zijn. Gods Woord staat vol met handreikingen die ons verder kunnen helpen.

De opdracht tot vergeven
Vergeving weerspiegelt Gods genadige houding ten opzichte van de mens. In Mattheüs 6:14-15 - direct na het Onze Vader - zegt Jezus: ‘Want als u de mensen hun overtredingen vergeeft, zal uw hemelse Vader u ook vergeven. Maar als u de mensen hun overtredingen niet vergeeft, zal uw Vader uw overtredingen ook niet vergeven.’ Uit Kolossenzen 3:13 en uit bovengenoemde verzen uit Mattheüs, blijkt ook dat vergeven geen ‘optie’ is, maar voor gelovigen een fundamentele plicht.
Wie niet voldoende beseft wat hij van God heeft ontvangen, vergeeft veelal ook anderen niet. Maar royaal en onvoorwaardelijk vergeven, hoort bij de roeping van de gelovige. We zouden elkaar niet moeten oordelen, maar uit genade leven en die weer doorgeven. Elke keer opnieuw.
Vergeven betekent overigens nog niet verzoenen. Maar het kan wel de eerste stap zijn naar verzoening. Vergeving scheldt de schuld kwijt, verzoening herbouwt de relatie. Dit kan soms veel tijd kosten en komt helaas lang niet altijd tot stand. En daar komt nog bij dat we, hoewel er soms vergeving is, nog wel hebben te dealen met de gevolgen van een bepaalde zonde. Die blijven vaak levenslang bestaan.

Obstakels die vergeving in de weg staan
Wellicht kent u het programma ‘Het Familiediner’ van de Evangelische Omroep. Herhaaldelijk komen hierin allerlei obstakels naar voren, die het vergeven van de ander in de weg staan. De noodzaak van vergeven wordt dikwijls niet erkent en men wacht dan totdat de ander een eerste stap zet. Soms speelt trots daarbij een rol, maar vaak zit de emotionele pijn, die voortkomt uit het aangedane onrecht, heel diep. In de loop der jaren hebben deze kwetsuren geleid tot bitterheid die vergeving bemoeilijkt. Hoe langer het duurt voordat er vergeving plaatsvindt, hoe moeilijker het wordt om daadwerkelijk een stap in de goede richting te zetten. De Bijbel erkent deze worsteling, maar benadrukt het belang van het loslaten van wrok om zelf vrij te worden (Efeze 4:31-32).

Uit liefde voor de ander
Het gevaar van vergeven ‘omdat het moet’ - bijvoorbeeld als een ander je daartoe aanzet - kan overigens soms goedkoop zijn. Het kan een afleidingsmanoeuvre zijn zonder werkelijk berouw te hebben. Je vergeeft dan uit plichtsbesef en niet uit vrije wil.
Dit kan trouwens ook zo zijn bij vergeving vrágen aan iemand. Ook dat kan oppervlakkig en te snel zijn, zonder te beseffen wat de gevolgen zijn (geweest) voor de ander. Dan ontbreekt de liefde voor die andere persoon en zal de mogelijkheid tot een eventuele verzoening weinig zegen opleveren.
Sommige mensen vinden het moeilijk om te vergeven uit angst dat de ander opnieuw zal kwetsen of zelfs kwaad zal doen. Vergeving betekent echter niet het goedkeuren of toelaten van herhaald gedrag. Het is in dat geval goed om na te denken over het stellen van gezonde grenzen.

Ten slotte
We kunnen tot de conclusie komen dat het belangrijk is om ons dagelijks bewust te zijn van de genade van Christus waaruit we leven. Berouw hebben over zonden is belangrijk (1 Johannes 1:9) en de vergevingsgezindheid van Christus mag ons tot voorbeeld zijn in relaties naar onze medemensen. Alleen door te zien op Christus’ werk aan het kruis kunnen we begrijpen hoeveel óns vergeven is en dat we van hieruit anderen mogen vergeven.
Wanneer we werkelijk berouw hebben en de ander om vergeving vragen - of wanneer iemand vergeving vraagt en we dat willen schenken, blijkt dit niet altijd even gemakkelijk te zijn.

In een volgend deel wil ik ingaan op de praktische kant van vergeven. Welke stappen zouden we kunnen zetten als we ervoor kiezen om te vergeven? Hoe zit het met het vergeven van jezelf, hoe kunnen we omgaan met verwarrende gevoelens en hoe kunnen we aan verzoening werken?